परदेशी कापडाची होळी आणि टिळकांचं 'इकॉनॉमिक्स'!

रस्त्याच्या मधोमध एक प्रचंड मोठी होळी पेटवली आहे, आणि हजारो तरुण मुले स्वतःच्या घरातले महागातले परदेशी कपडे, ब्रँडेड शर्ट्स आणि विलायती टोप्या त्या आगीत फेकून देतायत! हे दृश्य बघून कोणालाही वाटेल की हे लोक वेडे झालेत की काय? स्वतःच्याच पैशाने घेतलेले कपडे असं जाळून टाकण्यात काय शहाणपण आहे? पण मित्रांनो, या भावनेच्या आणि रागाच्या मागे एका माणसाचं अतिशय भयंकर मोठं 'इकॉनॉमिक कॅल्क्युलेशन' लपलेलं होतं. आणि तो माणूस म्हणजेच आपले लोकमान्य टिळक! अठराशे नव्वदच्या दशकात जेव्हा त्यांनी 'स्वदेशी' ची चळवळ सुरू केली, तेव्हा त्यांनी फक्त लोकांना 'देशभक्ती' च्या गप्पा सांगितल्या नाहीत. त्यांनी लोकांना अर्थशास्त्र म्हणजे इकॉनॉमिक्स शिकवलं. इंग्रज व्यापारी काय करायचे? ते आपल्याच देशातून स्वस्तात कापूस लंडनला घेऊन जायचे, तिथे मशीनवर त्याचे कपडे बनवायचे, आणि तेच कपडे भारतात आणून दुप्पट-तिप्पट भावाने आपल्यालाच विकायचे. यामुळे आपला देश कंगाल होत होता आणि लंडन श्रीमंत होत होतं. टिळकांनी हे ओळखलं. त्यांनी कानपूर आणि मुंबईतल्या लोकांना समजावून सांगितलं की, 'जेव्हा तुम्ही एक परदेशी कापड विकत घेता, तेव्हा तुम्ही फक्त कपडा घेत नाही, तर तुम्ही ब्रिटिशांच्या बंदुकांसाठी गोळ्या विकत घ्यायला त्यांना पैसा देत आहात!' जेव्हा ही गोष्ट लोकांच्या डोक्यात घुसली, तेव्हा त्यांनी रागाने परदेशी कपड्यांवर बहिष्कार टाकला. परदेशी कंपन्यांचे एजंट स्वस्तात कपडे विकायला आले तरी लोकांनी त्यांना हाकलून लावलं. टिळकांनी दाखवून दिलं की नुसत्या घोषणा देऊन स्वातंत्र्य मिळत नसतं. जोपर्यंत आपण शत्रूची आर्थिक ताकद म्हणजे त्यांची तिजोरी तोडत नाही, तोपर्यंत ते वठणीवर येणार नाहीत. एका साध्या कापडाच्या तुकड्यावरून संपूर्ण देशाची अर्थव्यवस्था कशी बदलायची आणि लोकांमध्ये स्वदेशीचा अभिमान कसा जागवायचा, याचा हा एक परफेक्ट मास्टरप्लॅन होता...