शिक्षणमंत्री टिळक आणि आधुनिक 'कीर्तनकार'!

मित्रांनो, जर आजच्या काळात कोणाला राजकारणात मंत्रीपद मिळालं, तर तो काय करेल? साहजिकच, स्वतःसाठी एखादा मोठा बंगला मागेल, लाल दिव्याची गाडी घेईल आणि स्वतःच्या नातेवाईकांना मोठ्या नोकऱ्या लावून देईल! पण लोकमान्य टिळकांचे विचार या बाबतीत किती 'नेक्स्ट लेव्हल' आणि भन्नाट होते, हे ऐकून तुम्ही नक्कीच थक्क व्हाल. ही गोष्ट आहे जेव्हा ते इंग्लंडहून बोटीने परत भारतात येत होते. त्यांच्या सोबत त्यांचे एक स्नेही मोतीराम वेलेकर हे सुद्धा होते. गप्पांच्या ओघात वेलेकर यांनी टिळकांना विचारले, 'लोकमान्य, उद्या जर आपल्या देशाला खरोखरच स्वराज्य मिळाले, आणि नव्या सरकारमध्ये तुम्हाला जर 'शिक्षण मंत्री' म्हणजेच एज्युकेशन मिनिस्टर बनवले, तर तुम्ही सर्वात पहिली गोष्ट काय कराल?' आता कोणत्याही सामान्य माणसाला वाटेल की टिळक म्हणतील, 'मी गावोगावी मोठ्या इंग्रजी शाळा आणि कॉलेज उघडेन.' पण टिळक ते टिळकच! त्यांनी अत्यंत डोळे उघडणारे आणि क्रांतिकारक उत्तर दिले. ते अत्यंत आत्मविश्वासाने म्हणाले, 'जर राज्याचं शिक्षण खातं माझ्या हातात आलं, तर मी सर्वात आधी आपल्या जुन्या आणि पारंपरिक संस्था म्हणजेच कीर्तन, प्रवचन आणि पुराणे यांना पुन्हा एकदा जिवंत करेन आणि त्यांना हाय-टेक बनवेन! मी या इंग्रजी शाळांमधून शिकून बाहेर पडलेल्या उच्चशिक्षित आणि स्मार्ट तरुणांना फक्त कारकुनी नोकऱ्यांच्या मागे न पळवता, त्यांना थेट कीर्तनकार आणि प्रवचनकार बनवेन. ते हातात वीणा घेऊन उभे राहतील आणि आपल्या जुन्या ऐतिहासिक कथांमधून लोकांना स्वराज्याचे आणि स्वातंत्र्याचे कडक धडे देतील!' मित्रांनो, काय भयंकर भारी व्हिजन होतं हे! त्यांना माहित होतं की जोपर्यंत आपण लोकांच्या मनाला त्यांच्याच भाषेत आणि त्यांच्याच परंपरेतून भिडत नाही, तोपर्यंत खरी क्रांती घडू शकत नाही. आजचे पुढारी परदेशी संस्कृतीची कॉपी करण्यात धन्यता मानतात, पण शंभर वर्षांपूर्वी हा 'व्हिजनरी' माणूस स्वतःच्या मातीतील जुन्या शस्त्रांना नव्याने धार लावून देशाचा विकास कसा करायचा, याचे जणू 'मास्टरप्लॅन' बनवत होता...