पुण्याचा गणेशोत्सव आणि सोशल नेटवर्किंगचा उगम!

"ब्रिटिश पोलिसांचे हुशार आणि चलाख गुप्तहेर पुण्याच्या शनिवार पेठेतल्या एका मोठ्या सभेमध्ये डोळ्यात तेल घालून प्रत्येक हालचालीवर लक्ष ठेवून होते, पण त्यांच्याच डोळ्यांदेखत हजारो लोक स्वातंत्र्याचा एक भयंकर मोठा कट रचत होते आणि त्या गोऱ्या पोलिसांना त्याचा साधा संशयही येत नव्हता! मित्रांनो, शंभर वर्षांपूर्वी आपल्या देशाला इंग्रजांच्या गुलामगिरीतून सोडवण्यासाठी लोकमान्य टिळकांनी लावलेला हा एक अत्यंत 'स्मार्ट' आणि मास्टरस्ट्रोक आयडिया होती. तो काळ असा होता की इंग्रजांनी भारतीय लोकांवर कडक निर्बंध लादले होते. लोकांना एकत्र येऊन राजकीय विषयांवर चर्चा करण्याची साधी परवानगी सुद्धा नव्हती. जर चार लोक एकत्र उभे राहिले, तर पोलीस त्यांना पकडून तुरुंगात डांबायचे. टिळकांना समजले की जोपर्यंत आपण या विखुरलेल्या लोकांना एका सूत्रात बांधत नाही, तोपर्यंत क्रांतीची ठिणगी पेटणार नाही. त्यांनी आपल्या संस्कृतीचा आणि धर्माचा अत्यंत हुशारीने वापर करण्याचे ठरवले. त्यांनी विचार केला की, घराघरांमध्ये होणारा गणपती उत्सव जर आपण थेट रस्त्यांवर आणला, तर इंग्रज सरकारला धार्मिक सण असल्यामुळे त्यावर बंदी घालणे अशक्य होईल! आणि मग अठराशे चौऱ्याण्णव साली पुण्याच्या रस्त्यांवर पहिल्यांदा सार्वजनिक गणपती बसले. हा केवळ देवाचा उत्सव नव्हता, तर हे भारतीय एकतेचे सर्वात मोठे हत्यार होते! सभेच्या ठिकाणी गणपतीच्या आरतीच्या आणि भजनाच्या नावाखाली व्याख्याने सुरू झाली, पोवाड्यांच्या माध्यमातून तरुणांच्या मनात स्वातंत्र्याची आग पेटवली गेली. काही मवाळ नेत्यांनी आणि इंग्रज अधिकाऱ्यांनी असा गैरसमज पसरवला की या उत्सवामुळे हिंदू आणि मुसलमानांमध्ये वाद निर्माण होतील. पण लोकमान्यांनी अत्यंत दूरदृष्टीने सांगितले की, 'हा वाद तात्पुरता आहे आणि येत्या काही वर्षांत लोकांचे सर्व गैरसमज दूर होतील. जर आपण ही एकीची संधी आताच साधली नाही, तर आपल्याला पुढे मोठा पश्चात्ताप करावा लागेल!' आणि त्यांचे हे भाकीत शंभर टक्के खरे ठरले. अवघ्या काही वर्षांतच हिंदू-मुस्लिम बांधव एकत्र येऊन गणेशोत्सवाचा आनंद घेऊ लागले. पुण्याच्या रस्त्यांवरून सुरू झालेला हा गणेशोत्सव संपूर्ण महाराष्ट्रात आणि देशात पसरला. ज्या इंग्रजांना वाटले होते की आपण या भारतीयांना कायमचे गुलामीत ठेवून त्यांच्यात फूट पाडू, त्यांच्याच डोळ्यांसमोर लाखो लोक एकत्र आले. खऱ्या अर्थाने हा जगातील पहिला आणि सर्वात यशस्वी भौतिक सोशल नेटवर्क प्रयोगाचा जन्म होता, ज्याने संपूर्ण देशाला एकत्र आणून स्वातंत्र्याची पहिली मजबूत वीट रचली... "