लाखो रुपयांची 'ऑफर' आणि दीड रुपयाचा 'स्वॅग'!

"मित्रांनो, जर तुम्ही एखाद्या चांगल्या कामासाठी वर्गणी गोळा करत आहात, आणि अचानक एका अब्जाधीशाने येऊन तुम्हाला सांगितलं की, 'हे घे ब्लँक चेक! तुला जेवढे लाख रुपये पाहिजेत तेवढे घे, पण इतरांकडे जाऊन चिल्लर मागत बसू नकोस!' तर तुम्ही काय कराल? साहजिकच आहे, तुम्ही तो चेक घ्याल आणि खुश व्हाल! पण लोकमान्य टिळकांचं इकॉनॉमिक्स आणि त्यांची विचार करण्याची पद्धत जगापेक्षा पूर्णपणे वेगळी होती. ही गोष्ट आहे कलकत्त्याची! तिथे 'होमरूल' म्हणजेच स्वराज्याच्या चळवळीसाठी एक प्रचंड मोठी सभा भरली होती. टिळकांनी लोकांना आवाहन केलं होतं की, 'मला या स्वराज्याच्या लढ्यासाठी तुमच्यापैकी प्रत्येकाकडून फक्त एक रुपया आणि आठ आणे, म्हणजेच दीड रुपयाची मदत पाहिजे आहे.' सभेच्या ठिकाणी एक अत्यंत श्रीमंत आणि मोठा मारवाडी व्यापारी हजर होता. त्याला वाटलं की एवढ्या मोठ्या नेत्याला ही दीड रुपयाची चिल्लर मागावी लागतेय, हे बरोबर नाही! तो हळूच टिळकांच्या जवळ गेला आणि त्यांच्या कानात कुजबुजला, 'अहो लोकमान्य, तुम्ही हे काय एक-एक रुपया मागत बसलाय? तुम्हाला स्वराज्यासाठी पैशांचीच अडचण असेल, तर मला फक्त एक इशारा द्या! मी आज मध्यरात्री तुम्हाला हवी तितकी लाखो रुपयांची रक्कम गुपचूप आणून देतो!' आता यावर साध्या माणसाने त्या व्यापाऱ्याचे पायच पकडले असते. पण टिळक तिथे अत्यंत गंभीर झाले. त्यांनी अत्यंत ठामपणे आणि खणखणीत आवाजात त्या व्यापाऱ्याला जे उत्तर दिलं, ते ऐकून त्या श्रीमंत माणसाचीही बोलती बंद झाली! टिळक म्हणाले, 'अरे शेठजी, मला तुमच्या या लाखो रुपयांची अजिबात गरज नाही! मला पैशांपेक्षा माणसं जोडायची आहेत. जेव्हा या देशातले लाखो गरीब लोक स्वतःच्या घामाचा दीड रुपया या स्वराज्याच्या फंडासाठी देतील, तेव्हा त्यांच्या मनात खऱ्या अर्थाने एक आग पेटेल की हे स्वराज्य माझं आहे आणि मी त्यासाठी लढलं पाहिजे! ज्या दिवशी अशी हजारो-लाखो माणसं हक्काने रस्त्यावर उतरतील, तेव्हा मला कोणाकडेही भीक मागत बसण्याची गरज पडणार नाही. पैशाने क्रांती होत नसते, ती माणसांच्या एकजुटीने होते!' बापरे! काय भयंकर भारी व्हिजन होतं हे! त्यांना फक्त फंड गोळा करायचा नव्हता, तर त्यांना लोकांच्या मनात स्वातंत्र्याची भूक निर्माण करायची होती. म्हणूनच आजवर असा निस्वार्थी आणि 'स्मार्ट' नेता भारतात पुन्हा झाला नाही... "