खाण्यासाठी जगणे' की 'जगण्यासाठी खाणे'?

आजच्या काळात जर आपल्या समोर एखादा पिझ्झा, बर्गर किंवा आवडीची आईस्क्रीम आली, तर आपण स्वतःला कंट्रोल करू शकतो का? डॉक्टरने कितीही ओरडून सांगितलं की गोड खाऊ नका, तरी आपण गुपचूप एक तुकडा तरी खातोच! आपली जीभ आपल्या अजिबात ऐकत नाही. पण स्वतःच्या मनावर आणि जिभेवर शंभर टक्के ताबा कसा मिळवायचा, हे तुम्हाला लोकमान्य टिळकांकडूनच शिकावं लागेल. लोकमान्यांना आयुष्याच्या शेवटच्या टप्प्यात मधुमेहाचा अत्यंत कडक आजार जडला होता. त्यांच्या डॉक्टरांनी त्यांना गोड पदार्थ आणि इतर अनेक आवडत्या गोष्टी खाण्यावर अतिशय कडक बंदी घातली होती. त्यांना फक्त ठराविक आणि अतिशय बेचव असं पथ्याचं जेवण खावं लागायचं. आता एवढा मोठा नेता म्हटल्यावर त्यांच्या आजूबाजूला रोज पंचपक्वान्नांचे ताट यायचे. पण टिळकांनी आपल्या मनाचा असा काही निग्रह केला होता की, त्यांनी एकदा जे कडक पथ्य सुरू केलं, त्यानंतर त्यांनी वर्ज्य असलेल्या पदार्थांपैकी एका साध्या दाण्यालाही कधी चुकून हात लावला नाही! त्यांच्या ताटात कितीही भारी मिठाई असली, तरी त्यांची नजर तिकडे चुकूनही वळत नसे. पथ्याचे ते बेचव आणि उकडलेले पदार्थ ते अतिशय शांतपणे आणि मोठ्या चवीने खात असत. एकदा त्यांच्या घरातीलच एका व्यक्तीने त्यांना अत्यंत आदराने आणि कौतुकाने विचारलं, 'दादा, तुम्हाला हे असं रोज रोज बेचव आणि मिळमिळीत जेवण कसं काय आवडतं? तुम्हाला कधीच काही चमचमीत खावंसं वाटत नाही का?' तेव्हा लोकमान्यांनी हसून जे उत्तर दिलं, ते आजच्या पिढीने सुवर्णाक्षरांनी लिहून ठेवण्यासारखं आहे. टिळक अत्यंत सहजपणे म्हणाले, 'अरे बाबा, तुमच्यात आणि माझ्यात हाच तर मोठा फरक आहे. तुम्ही सगळे लोक फक्त खाण्याकरिता जगता, आणि मी मात्र केवळ माझ्या देशाला जिवंत ठेवण्यासाठी आणि जगण्याकरिता खातो!' मित्रांनो, हे वाक्य म्हणजे त्यांच्या आयुष्याचं खरं तत्त्वज्ञान होतं. जर टिळकांनी आपल्या जिभेवर इतका कडक ताबा ठेवला नसता, तर त्यांच्या आयुष्याच्या शेवटच्या दहा वर्षांतील ते भयंकर धावपळीचे आणि देशाच्या स्वातंत्र्याचे कार्य ते कधीच करू शकले नसते. स्वतःच्या शरीराला लाडवून ठेवण्यापेक्षा त्याला देशासाठी एका हत्यारासारखं कसं वापरायचं, हेच त्यांनी यातून दाखवून दिलं. खरं स्वातंत्र्य हे आधी स्वतःच्या इंद्रियांवर मिळवावं लागतं, हेच टिळकांचं खरं मोठेपण होतं...