जबरी कोर्ट ड्रामा: वकिली स्वतःचीच!

"मित्रांनो, तुम्ही टीव्हीवर किंवा सिनेमांमध्ये अनेक ऐतिहासिक आणि रोमांचक कोर्ट ड्रामा पाहिले असतील, जिथे दोन वकील एकमेकांवर भयंकर आरोप-प्रत्यारोप करतात आणि शेवटी हिरो कोर्टात उभा राहून एक मोठा डायलॉग मारतो आणि केस जिंकतो. पण एकोणीसशे आठ साली मुंबईच्या हायकोर्टात जो एक रिअल-ाईफ कोर्ट ड्रामा घडला होता, त्यासमोर हॉलीवूडचे सिनेमेही फिके पडतील! ब्रिटिश सरकारने लोकमान्य टिळकांवर त्यांच्या प्रखर लेखांमुळे देशद्रोहाचा अत्यंत भयंकर खटला दाखल केला होता. त्यांना जन्मठेपेची किंवा काळ्या पाण्याची शिक्षा होणार हे जवळपास निश्चित होते. इंग्रज सरकारने टिळकांना अडकवण्यासाठी अत्यंत हुशार आणि डेंजर सरकारी वकील नेमले होते. टिळकांच्या मित्रांनी आणि वकिसानी त्यांना सांगितले, 'लोकमान्य, तुमच्या बचावासाठी आम्ही जगातले सर्वात मोठे बॅरिस्टर आणि इंग्रज वकील आणतो.' पण टिळकांनी काय केले माहितीय? त्यांनी अत्यंत स्वाभिमानाने हसून सांगितले, 'माझ्या देशाची आणि माझ्या स्वातंत्र्याची वकिली करण्यासाठी मला कोणत्याही बाहेरच्या माणसाची गरज नाही! मी माझी केस स्वतःच लढणार!' आणि मग मुंबईच्या त्या कोर्टात जे घडले, ते भारताच्या इतिहासात सुवर्णाक्षरांनी लिहिले गेले! तो धोतर आणि पगडी घातलेला मराठमोळा सिंह कोर्टाच्या पिंजऱ्यात ताठ मानेने उभा राहिला. त्यांनी एकापाठोपाठ एक तब्बल २१ तास कोर्टात स्वतःचा युक्तिवाद मांडला! होय, तुम्ही बरोबर ऐकले, सलग सात दिवस रोज तीन तास मिळून २१ तास! त्यांनी इंग्रज कायद्याच्या पुस्तकातील अशा काही पळवाटा शोधून काढल्या की साक्षात इंग्रज जज्जांनाही घाम फुटला! त्यांचे वक्तृत्व आणि कायद्याचा अभ्यास पाहून संपूर्ण कोर्टात पिन-ड्रॉप सायलेन्स पसरला होता. जरी ब्रिटिशांनी पक्षपातीपणा करून त्यांना सहा वर्षांची शिक्षा दिली, तरी टिळकांनी कोर्टात जाताना ठणकावून सांगितले, 'माझ्यावर लावलेले आरोप खोटे आहेत, आणि जर मला शिक्षा झाली तरी मला आनंदच होईल, कारण या शिक्षेमुळे माझ्या देशाचा स्वातंत्र्यलढा आणखी पेटून उठेल!' विचार करा, मृत्यू समोर उभा असतानाही स्वतःच्या बुद्धीच्या जोरावर शत्रूला त्याच्याच कोर्टात घाम फोडण्याची ही डेअरिंग फक्त आणि फक्त लोकमान्यांमध्येच होती... "