ब्रिटिशांच्या पगारावर लाथ आणि खऱ्या देशभक्तीची सुरुवात!

जर आज तुम्हाला कोणी सांगितलं की, तुम्हाला एका मोठ्या सरकारी पदावर नोकरी मिळतेय, जिथे तुम्हाला लाखो रुपयांचा पगार, राहायला मोठा बंगला आणि नोकर-चाकर मिळतील, तर तुम्ही ती नोकरी सोडाल का? कोणीही वेडाच माणूस अशी नोकरी सोडेल, बरोबर ना? पण मित्रांनो, लोकमान्य टिळकांनी स्वतःच्या तरुणपणी नेमकी हीच 'वेडेगिरी' केली होती, आणि म्हणूनच आज आपण एका स्वतंत्र देशात श्वास घेत आहोत! जेव्हा बाळ गंगाधर टिळक यांनी आपलं बी. ए. आणि कायद्याचं शिक्षण पूर्ण केलं, तेव्हा त्यांच्या बुद्धिमत्तेची चर्चा संपूर्ण पुण्यात आणि इंग्रज सरकारमध्ये पसरली होती. ते गणितात आणि कायद्यात एवढे हुशार होते की, ब्रिटिश अधिकाऱ्यांना खात्री होती की हा तरुण मुलगा पुढे जाऊन हायकोर्टाचा मोठा जज किंवा सरकारी अधिकारी बनेल. त्यांचे नातेवाईक आणि मित्र त्यांना सांगत होते की, 'बाळवंतराव, आता मस्तपैकी एखादी मोठी सरकारी नोकरी पकडा, भरपूर पैसे कमवा आणि आपलं आयुष्य आरामात सेटल करा.' पण टिळकांच्या डोक्यात पैशाची नाही, तर देशाच्या स्वातंत्र्याची आग पेटलेली होती! त्यांनी अतिशय ठामपणे आपल्या मित्रांना सांगितलं की, 'माझ्या शिक्षणाचा उपयोग मी या गोऱ्या साहेबांची गुलामी करण्यासाठी आणि स्वतःचे खिसे भरण्यासाठी अजिबात करणार नाही! माझा देश अज्ञानाच्या अंधारात झोपला आहे, त्याला जागं करणं हे माझं पहिलं कर्तव्य आहे.' आणि मग या माणसाने काय केलं? त्यांनी तो गलेलठ्ठ पगाराचा रस्ता लाथाडला आणि स्वतःच्या मित्रांसोबत मिळून 'न्यू इंग्लिश स्कूल' नावाची शाळा काढली. तिथे ते अत्यंत तुटपुंज्या पगारावर, काहीही पैसे न घेता मुलांना शिकवू लागले. एवढंच नाही, तर लोकांमध्ये देशभक्तीची आग पेटवण्यासाठी त्यांनी 'केसरी' आणि 'मराठा' ही वर्तमानपत्रे सुरू केली. विचार करा, ज्या माणसाला ब्रिटिशांच्या गाडीत दिमाखात फिरता आलं असतं, तो माणूस फाटके कपडे घालून, उपाशीपोटी आणि स्वतःच्या पायाला फोड येईपर्यंत देशासाठी रस्त्यावर फिरत होता. खरा 'हिरो' तोच असतो जो स्वतःच्या स्वार्थाची होळी करून देशाच्या भविष्यासाठी आपला आज जाळून टाकतो. टिळकांच्या त्या एका त्यागानं भारताच्या इतिहासाला जी कलाटणी दिली, ती जगातल्या कोणत्याही पैशाने विकत घेता आली नसती...