मरणाऱ्या मित्राला दिलेले 'वचन' आणि १२ वर्षांचा लढा!

"आजच्या जगात लोक छोट्या छोट्या पैशांसाठी सख्ख्या भावाशी भांडतात, मित्रांना फसवतात आणि दिलेली वचने एका सेकंदात विसरून जातात. पण 'मैत्री' आणि 'लॉयल्टी' याचा जगातला सर्वात मोठा आणि भयंकर आदर्श जर कोणी ठेवला असेल, तर तो म्हणजे लोकमान्य टिळकांनी! ही गोष्ट आहे त्यांच्या आयुष्यातल्या सर्वात मोठ्या आणि त्रासदायक अशा 'ताई महाराज' केसची! टिळकांचे एक अत्यंत जवळचे आणि जिवलग मित्र होते, ज्यांचं नाव होतं बाबा महाराज पंडित. जेव्हा हे बाबा महाराज मृत्यूच्या दारात होते, तेव्हा त्यांनी आपली सर्व संपत्ती आणि आपल्या कुटुंबाची जबाबदारी टिळकांवर सोपवली आणि त्यांना 'ट्रस्टी' बनवलं. त्यांनी टिळकांकडून वचन घेतलं की ते त्यांच्या कुटुंबाचं रक्षण करतील. मित्रांनो, या एका वचनापायी लोकमान्य टिळकांना तब्बल बारा वर्षे कोर्टाच्या चकरा माराव्या लागल्या! इंग्रज सरकारने या संधीचा फायदा घेऊन टिळकांना खोट्या आरोपाखाली अडकवण्याचा भयंकर प्रयत्न केला. त्यांना जामीन मिळवण्यासाठी वणवण भटकावे लागले, त्यांच्यावर अब्रूनुकसानीचे खटले भरले गेले. हा त्रास इतका भयंकर होता की, एकदा त्यांच्या एका मोठ्या कार्यकर्त्याने त्यांना हात जोडून विनंती केली, 'अहो लोकमान्य, तुम्ही हे एका मित्राचं खासगी काम आता सोडून का देत नाही? या एका केसमुळे तुमच्या आयुष्याची राखरांगोळी होत आहे आणि तुमच्या राजकारणाचेही मोठे नुकसान होत आहे!' यावर टिळकांनी अत्यंत शांतपणे, पण जळजळीत डोळ्यांनी जे उत्तर दिलं, ते ऐकून तुमच्या अंगावर काटा येईल! टिळक म्हणाले, 'अरे वेड्या, माझ्या जिवलग मित्राने मरताना माझ्यावर विश्वास ठेवला आणि मला हे काम दिले. जर मी आता भीतीपोटी हे काम सोडून पळालो, तर मी कसला मित्र? आणि लक्षात ठेव, जो माणूस एका मृत मित्राला दिलेले वचन पाळू शकत नाही, तो माणूस या एवढ्या मोठ्या देशाला स्वातंत्र्य मिळवून देण्याचं वचन काय खाक पाळणार? माझ्यासाठी मित्रकार्याचा आणि निष्ठेचा हा आदर्श लोकांसमोर ठेवणं, हेच सर्वात मोठं देशकार्य आहे!' मित्रांनो, याला म्हणतात खरा मर्द आणि पोलादी छातीचा माणूस! ज्या नेत्याला मित्राच्या शब्दासाठी बारा वर्षे कोर्टाचे धक्के खाऊनही पश्चात्ताप झाला नाही, त्या नेत्याच्या शब्दावर या देशातल्या लाखो तरुणांनी हसत हसत फासावर का जाऊ नये? अशी निष्ठा आणि असा त्याग पुन्हा कधीच पाहायला मिळणार नाही... "