केसरीचे नाव आणि सिंहाची गर्जना!

"तुम्ही कधी एखाद्या महाभयंकर हिंस्र प्राण्याची डरकाळी ऐकून जंगलातील शत्रूला स्वतःचे प्राण वाचवण्यासाठी सैरावैरा पळताना पाहिले आहे का? किंवा जंगलात सिंहाचा वावर सुरू झाल्यावर इतर सर्व पाळीव प्राण्यांची कशी भयंकर तारांबळ उडते, हे तुम्ही कधी टीव्हीवर पाहिले आहे का? मित्रांनो, शंभर वर्षांपूर्वी पुण्याच्या रस्त्यांवर जेव्हा 'केसरी' या वर्तमानपत्राचा जन्म झाला, तेव्हा त्याची दहशत इंग्रज अधिकाऱ्यांमध्ये नेमकी अशीच होती! ही गोष्ट आहे जेव्हा टिळकांनी आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी स्वतःचे वर्तमानपत्र सुरू करायचे ठरवले होते. त्यांचे काही मऊ आणि मवाळ विचारसरणीचे मित्र त्यांना समजावत होते की, 'बाळवंतराव, आपल्या वृत्तपत्राला एखादे साधे, शांत आणि धार्मिक नाव देऊयात. ज्यामुळे इंग्रज सरकार आपल्यावर कधीच शंका घेणार नाही आणि आपले काम सुरक्षितपणे चालू राहील.' पण टिळकांचा बाणा मुळातच क्रांतीचा आणि निडरतेचा होता! त्यांनी अत्यंत खणखणीत आवाजात सांगितले, 'नाही! जर आपण आपल्या देशाला जागे करायला निघालो आहोत, तर आपले नाव सुद्धा तसेच कडक आणि शत्रूच्या मनात दहशत निर्माण करणारे हवे! माझ्या वर्तमानपत्राचे नाव असेल केसरी!' संस्कृतमध्ये केसरी या शब्दाचा अर्थ होतो सिंह! टिळकांना केसरीच्या माध्यमातून तशीच एक मोठी डरकाळी फोडायची होती. जेव्हा केसरीचा लोगो आणि त्यावर छापायचे सिंहाचे चित्र तयार करण्याची वेळ आली, तेव्हा चित्रकाराने सिंहाच्या अंगावर काही सुंदर आणि मऊ छटा काढण्याचा प्रयत्न केला होता. पण टिळकांनी त्या चित्राकडे पाहिले आणि ताडकन सांगितले की, 'अरे मित्रा, मला असा शांत किंवा गोंडस पाळीव मांजरासारखा सिंह नको आहे! मला एक कडक, संतापी, आणि डोळ्यांतून आग ओकणारा जंगली सिंह पाहिजे जो शत्रूच्या छाताडावर झेप घेण्यास सज्ज असेल!' आणि खरोखरच केसरीच्या पहिल्याच अंकावर एक कडक संस्कृत श्लोक छापला गेला, ज्याचा अर्थ होता की हा केसरी म्हणजेच सिंह आता या देशाच्या जंगलात गर्जना करत फिरणार आहे आणि जे अन्यायाचे हत्ती येथे राज्य करत आहेत, त्यांच्या मनात भीती निर्माण करणार आहे! केसरीचा प्रत्येक लेख म्हणजे एका जिवंत सिंहाची डरकाळी असायची, जी वाचून इंग्रज अधिकाऱ्यांच्या पायाखालची जमीन सरकायची. टिळकांनी दाखवून दिले की, जर तुम्हाला क्रांती करायची असेल, तर मांजरासारखे म्याव म्याव करत बसण्यापेक्षा, सिंहासारखी ताठ मान ठेवून शत्रूच्या डोळ्यांत डोळे घालून गर्जना केली पाहिजे, तरच तुम्हाला स्वातंत्र्य मिळू शकते... "