"शांतपणे बसलेली पाच मुले, फर्ग्युसन कॉलेजच्या लायब्ररीतील धुळीने भरलेले बीजगणिताचे जाड कोरे पुस्तक, आणि मघाशीच वर्गाबाहेर जाण्यासाठी घाईघाईने पावले उचलणारे महान गणितज्ञ प्रोफेसर बाळ गंगाधर टिळक! मित्रांनो, हा अंगावर काटा आणणारा ऐतिहासिक प्रसंग आहे एकोणीसशे एकोणनव्वदच्या काळातील. कॉलेजच्या वर्गात टिळकांच्या अफाट गणिताच्या हुशारीवर जळणारे काही विद्यार्थी एकत्र आले होते. त्यांनी लायब्ररीतून शोधून शोधून जगातील सर्वात कठीण बीजगणिताचे पुस्तक काढले आणि त्यातील एक असे भानगडीचे गणित निवडले जे साध्या माणसाला सोडाच, पण मोठ्या शास्त्रज्ञांनाही सोडवता येणार नाही. त्यांचा प्लॅन काय होता? प्रोफेसर टिळक जेव्हा तास संपवून खाली उतरतील, तेव्हा जिना उतरताना त्यांना गाठायचे, ऐन गर्दीत ते कठीण गणित दाखवायचे आणि त्यांची फजिती करायची! ठरल्याप्रमाणे, टिळक पायऱ्यांवरून खाली येत असताना या पाच मुलांनी त्यांना वेढले. ते म्हणाले, 'सर, आम्हाला या अवघड गणिताचे उत्तर काही केल्या मिळेना, तुम्हीच सांगा आता काय करायचे?' त्यांना वाटले होते की प्रोफेसर साहेब आता अडकणार आणि स्वतःची अब्रू वाचवण्यासाठी वेळ मारून नेणार. पण समोर साक्षात बाळ गंगाधर टिळक उभे होते! त्यांनी त्या पुस्तकाकडे फक्त दोन सेकंद एक भेदक नजर टाकली, त्यांच्या चेहऱ्यावर नेहमीसारखाच एक रुबाबदार स्वॅग आला. त्यांनी तिथेच पायऱ्यांवर उभे राहून, हातात खडू किंवा कागद न घेता केवळ मनातल्या मनात ते कठीण समीकरण सोडवले आणि हसत हसत सांगितले, 'अरे वेड्यांनो, यात एवढं गोंधळण्यासारखं काय आहे? अमका अमका नियम म्हणजेच बीजगणिताचा तो सिद्धांत लावा आणि सोडवा!' ते उत्तर ऐकून त्या विद्यार्थ्यांची बुद्धीच गुंग झाली. त्यांना त्यांच्या मूर्खपणाची जाणीव झाली आणि त्यांनी पुन्हा कधीही लोकमान्यांची परीक्षा घेण्याची हिंमत केली नाही. पण टिळकांच्या या गणिताच्या प्रेमाची केवळ हीच एक गोष्ट नव्हती. एकदा त्यांचे थोरले चिरंजीव विश्वनाथराव फर्ग्युसन कॉलेजमध्ये शिकत असताना, स्वतः प्रिन्सिपॉल परांजपे विलायतेहून शिकून आलेले गणिताचे गाढे अभ्यासक होते. त्यांना वर्गात एक अवघड गणित सुटले नाही, तेव्हा त्यांनी सांगितले की मी उद्या सोडवून आणतो. घरी आल्यावर विश्वनाथरावांनी हे गणित आपल्या वडिलांना म्हणजेच टिळकांना विचारले. टिळकांनी कपाळावर आठीही न आणता, केवळ दोन ते तीन पायऱ्यांमध्ये ते गणित कागदावर अचूक सोडवून दिले! दुसऱ्या दिवशी जेव्हा प्रिन्सिपॉल परांजपे यांनी ते गणित फळ्यावर सोडवून दाखवले, तेव्हा त्यांना स्वतःला तब्बल दहा ते बारा पायऱ्या कराव्या लागल्या होत्या! जेव्हा त्यांना समजले की हे गणित टिळकांनी केवळ तीन पायऱ्यात सोडवले आहे, तेव्हा साक्षात विलायतेहून शिकून आलेले परांजपे साहेब सुद्धा थक्क झाले! आज आपण कठीण प्रसंग आला की चटकन मोबाईल उघडतो किंवा कॅल्क्युलेटरवर अवलंबून राहतो. पण शंभर वर्षांपूर्वी स्वतःच्या बुद्धीला आणि एकाग्रतेला एवढं तीक्ष्ण बनवून संगणकालाही फिकं पाडणारा हा जगातील पहिला गणित सम्राट होता, म्हणूनच ते आपले लाडके लोकमान्य होते... "
[00:00:00] शान्त पने बसलेली पाच मुले, फर्ग्यूसन कॉलेच चा लाइबररी तील धुरी ने भरलेले बीज गणिताचे जाड कोरे पुस्तक, आणी मघाशीच वर्गा बाहर जाने सथी घाई-घाईने पावले उचलनारे महान गणितत द्या, प्रोफेसर बार गंगाधर टिलक�
[00:00:47] प्रसंगा हे, एकोन इशे, एकोन नवच्चा काडातिल। आईन गर्दीत ते कठिन गणित दाखवाईचे आणी तेनची भजीती कराईची।
[00:01:19] आईन गर्दीत दोन सेकंद एक भेदक नजर टाकली। टैंचा चेहर्यावर नेमी सार्खाचे एक रुबापदार स्वयाग आला। तेननी तिथेच पायरेन वर उभेरा हुन, हातात खडू किमा कागद न घेता, कि एवर मनातल्या मनात ते कठिन समीकरन सोडवले आणी हसत-हसत सांगितले। आरे वेडेन नो, यात यवड़ गोंधरने सरका काए? आमका आमका नियम मनजेज बीज गणिताचा तो सिध्धांत लावा आणी सोडवा।
[00:01:46] ते उत्तर ऐकून ते विद्ध्यार्थेंची बुद्धिच गुंग जली। ते आनना तेंचा मूर्खपणाची जानिव जली आणी तेननी पुनहा कधी ही लोकमान्यांची परिक्षा घेनेची हिम्मत केली नहीं। पन तेलकांचा या गणिताचा प्रेमाची केवड हीच एक गोष्टन होती। एकदा तेंचे थोरले चिरंजीव विश्वनाथराव फर्ग्यूसन कॉलेज मदे शिकत अस्ताना स्वताह प्रिंसिपॉल परांस पे विलाये तेहुन शिकुनालेले गणिताचे गाढ़े अभ्यासक होते।
[00:02:12] तेहना वर्गा आतेक अउघर गणित सुकले नहीं तेवा तेननी सांगितले की मी उद्या सोडवन अंटो। घरी आले वर विश्वनाथरावन नी हे गणित आपले वडलानना मंजेच तिरकानना विचारले। तिरकाननी कपाड़ावर आठी ही ना अंटा केवर दोन ते तीन पायरयान मधे ते गणित कागदावर अचुक सोडवन दिले। दुसरे दूशी जेमा प्रिंसिपल परांस पे याननी ते गणित फड़यावर सोडवन दाखवले। तेवा तेनना स्वताहाला तबल दाहाते बारा पायरया करावे लागले होत्या।
[00:02:42] जेमा तेनना समझले कि हे गणित तिरकाकाननी केवर तीन पायरयाच सोडवले आहे। तेमा साक्षात विलाये तेहुन शिकुनालेले परांस पे साहिब सुधा ठक्क जले। आज आपन कठीन प्रसंगा आला कि चटकन मोबाईल उगरतो कि मा कैलक्यूलेटर वर आउलमबुन रहतो। पन शंभर वर्षा पुर्वी स्वताहाचा बुद्धिला आणि एकाग्रतेला यवड़तीक्ष्न बन्हून संगणकालाही फिक पाड़नारा हा जगातिल पहिला गणित समराठ होता।
[00:03:10] भनुनच ते आपले लाडके लोकमान्य होते।
