दारीद्र्याची लाज कसली?

"मित्रांनो, जर आज तुमच्याकडे महागडा स्मार्टफोन नसेल, ब्रँडेड कपडे नसतील किंवा मित्रांसोबत हॉटेलमध्ये जायला खिशात भरपूर पैसे नसतील, तर तुम्हाला स्वतःची लाज वाटते का? तुम्हाला इतर मित्रांसमोर न्यूनगंड जाणवतो का? जर असं असेल, तर लोकमान्य टिळकांनी स्वतःच्या कार्यकर्त्याला दिलेला हा कडक आणि लाईफ-चेंजिंग कानमंत्र तुम्ही एकदा ऐकलाच पाहिजे! ही गोष्ट आहे जेव्हा लोकमान्य टिळक यवतमाळच्या दौऱ्यावर गेले होते. तिथे काही तरुण राष्ट्रभक्तांनी 'हरिकिशोर' नावाचे एक छोटेसे वर्तमानपत्र आणि छापखाना सुरू केला होता. या छापखान्याची अवस्था अत्यंत गरिबीची आणि दयनीय होती. एका जुन्या, चंद्रमोळी आणि तुटलेल्या घरात हा छापखाना चालवला जात होता. जेव्हा टिळक त्या छापखान्याला भेट देण्यासाठी निघाले, तेव्हा त्या वृत्तपत्राचे तरुण मालक आणि संपादक गोसावी हे भीतीने आणि संकोचाने अगदी लालेलाल झाले होते. त्यांना वाटत होते की एवढ्या मोठ्या आणि जगप्रसिद्ध नेत्याला आपण आपली ही गरिबी आणि तो लहानसा छापखाना कसा दाखवायचा? ते टिळकांना म्हणाले, 'लोकमान्य, तिकडे काही विशेष बघण्यासारखे नाहीये. ती अगदी एक लहान आणि मोडकळीस आलेली झोपडी आहे. तिथे तुमची गैरसोय होईल, म्हणून आपण तिकडे जायला नको!' टिळकांना त्यांच्या मनातील न्यूनगंड चटकन समजला. टिळक मनातून अत्यंत भावुक झाले, पण त्यांनी गोसावी यांच्या खांद्यावर हात ठेवला आणि खळखळून हसून म्हणाले, 'अरे मित्रा, माणसाने स्वतःच्या गरिबीची किंवा दारीद्र्याची कधीच लाज बाळगू नये! जर लाज वाटायची असेल, तर स्वतःच्या अंगी असलेल्या वाईट गुणांची आणि दुर्गुणांची वाटली पाहिजे! दारिद्र्य हे वाईट नाही, तर आळस आणि स्वाभिमानाचा अभाव हा खरा दुर्गुण आहे.' मग टिळकांनी थेट त्या चंद्रमोळी छापखान्यात प्रवेश केला. त्यांनी तिथली प्रत्येक मशीन, कोणता फॉन्ट वापरतात, शाई कुठून आणतात आणि छपाई कशी होते, याची अगदी बारीक चौकशी केली आणि त्या तरुणांचे प्रचंड कौतुक केले! विचार करा मित्रांनो, स्वतःच्या मातीशी आणि गरिबांशी जोडलेली राहण्याची ही ताकद किती कमाल होती. तुमची परिस्थिती कशी आहे याने काहीच फरक पडत नाही, तुमचे विचार आणि तुमची देशासाठी काम करण्याची निष्ठा किती मजबूत आहे, हेच तुमच्या आयुष्याची खरी श्रीमंती ठरवते... "